.: libros

A Divina Comedia (en italiano: Divina Commedia) é un poema épico escrito por Dante Alighieri. Descoñécese a data exacta en que foi escrito aínda que as opinións máis recoñecidas aseguran que o Inferno puido ser composto entre 1304 e 1307 ou 1308, o Purgatorio de 1307 ou 1308 a 1313 ou 1314 e por último, o Paraíso de 1313 ou 1314 a 1321, data do falecemento do poeta. Considérase por tanto que a redacción da primeira parte sería alternada coa redacción do Convivium e De Vulgari Eloquentia, mentres que De Monarchia pertencería á época da segunda ou terceira etapa, á última das cales hai que atribuír sen dúbida a de dúas obras de menor empeño: a Cuestión da auga e a terra e as dúas églogas escritas en resposta a senllos poemas de Giovanni do Virgilio.
CaracterísticasDante Alighieri chamou sinxelamente Commedia ao seu libro, pois, de acordo co esquema clásico, non podía ser unha traxedia, xa que o seu final é feliz.

O libro adoita presentarse actualmente cun gran corpo de notas que axudan a entender quen eran os personaxes mencionados. Estes comentarios inclúen interpretacións das alegorías ou significados místicos que contería o texto, que outros prefiren ler como un relato literal. Esta tendencia acentuouse no século XX entre os exégetas e críticos da divina comedia, moitos dos cales sosteñen que Dante narrou unha historia no mundo material de ultratumba tal como concibíallo no seu tempo.[cita requirida] Miguel Palacios, por outra banda, destacou a importancia da escatología musulmá na estrutura do Inferno dantesco.[cita requirida] A mellor tradución española en verso é a do poeta, crítico e tradutor Anxo Crespo.[cita requirida]

Doutra banda, A Divina Comedia é considerada como unha das obras mestras da literatura italiana e literatura universal. Numerosos artistas de todos os tempos crearon ilustracións sobre ela; destacan Botticelli, Gustave Dourei, Dalí, William Adolphe Bouguereau e recentemente Miquel Barceló. Dante Alighieri escribiuna no dialecto toscano, matriz do italiano actual o cal se usou entre os séculos XI e XII.

[editar] EstructuraCada unha dos seus partes, ou cánticas (Inferno, Purgatorio e Paraíso), está dividida en cantos, á súa vez compostos de tercetos.

O poema ordénase en función do simbolismo do número tres, que evoca a trinidad sacra, o Pai, o Fillo e Espírito Santo, o equilibrio e a estabilidade, e o triángulo. O poema conta con tres personaxes principais, Dante, que personifica á humanidade, Beatriz, que personifica a fe, e Virgilio, que fai outro tanto coa razón. A estrofa pola súa banda está composta por tres versos, e cada unha das cánticas conta con trinta e tres cantos. Dante tamén utiliza o número dez como cabalístico como número pitagórico, que vemos nos cen cantos da comedia, compostos polo trinta e tres de cada reino, máis o de introdución. Tamén se pode apreciar a importancia decimal no dez niveles do inferno, que son nove círculos máis o anteinfierno, onde se atopan os ignavi, é dicir, os indiferentes.

A estrutura matemática da Divina comedia, por outra banda, é moito máis complexa do que aquí se esboza. O poema pode lerse segundo o catro significados que se atribúen aos textos sacros: literal, moral, alegórico e anagógico. Neste poema, Dante fai gala ademais dun gran poder de síntese que é característico dos grandes poetas.
Inferno
Inferno, Canto I (por Gustave Dourei).Artigo principal: Inferno (A Divina Comedia)
A primeira parte narra o descenso do autor ao Inferno, acompañado polo poeta latino Virgilio, autor da Eneida, a quen Dante admiraba. Acompañado polo seu mestre e guía, describe ao inferno que tiña unha forma dun cono coa punta cara abaixo e o nove círculos que posuía nos que son sometidos a castigo os condenados, segundo a gravidade dos pecados cometidos en vida, no último círculo \"judesco\", Dante describe que había unha especie de palacio no cal se achaban os que traizoaban aos seus benfeitores e alí atopábase Lucifer, el descríbeo como un demo de tres cabezas e dentro da boca da principal achábase Judas, ao cal mordía cos seus filosos cabeiros como un xoguete, mentres leste gritaba de dor.

Dante atopa no Inferno a moitos personaxes antigos, pero tamén da súa época, e cada un deles narra a súa historia brevemente a cambio de que Dante prometa manter vivo o seu recordo no mundo; cada castigo axústase á natureza da súa falta e repítese eternamente. É particularmente lembrada a historia de Paolo e Francesca, amantes adúlteros que se coñeceron ao ler no libro de Lanzarote, os amores de réinaa Xenebra e esta persoa, que foi motivo de inspiración e homenaxe por poetas románticos e contemporáneos, así como a historia do conde Ugolino dá Pisa, a última viaxe de Ulises, tránsito polo bosque dos suicidas, a travesía do deserto onde chove o lume e a chaira de xeo dos traidores, estes últimos, considerados os peores pecadores entre todos.
PurgatorioArtículo principal: Purgatorio (A Divina Comedia)
Nesta segunda parte, Dante e Virgilio atravesan o Purgatorio, unha montaña de cume plano e ladeiras graduadas e redondas, simétricamente ao Inferno. En cada chanzo se redime un pecado, pero os que o redimen están contentos porque posúen esperanza. Dante vaise purificando dos seus pecados en cada nivel porque un anxo en cada un vaille borrando unha letra dunha escritura que lle puxeron encima. Alí atopa a famosos poetas, entre eles a Publio Papinio Estacio, autor da Tebaida.

O primeiro canto do Purgatorio ilustrado por Gustave Dourei.Esta parte comeza propiamente co saída Inferno a través da natural burella. Dante e Virgilio chegan así ao hemisferio sur terrestre (que se cría por completo baixo as augas), onde no medio das augas áchase a montaña do Purgatorio, creada coa terra utilizada para crear o abismo do Inferno, cando Lucifer foi expulsado do Paraíso tras rebelarse contra Deus. Tras saír do túnel chegan a unha praia, onde atopan a Catón o Mozo, que se desempeña como gardián do Purgatorio. Tendo que emprender o ascenso da empinada montaña, que resulta imposible escalar, é tan empinada que Dante ten que preguntar a algunhas almas cal é a pasaxe máis próxima; pertencen ao grupo dos neglixentes, os mortos en estado de excomunión, que viven no Ante-purgatorio. Un personaxe notable deste lugar é Manfredo de Sicilia. Xunto aos que por preguiza tardaron en arrepentirse, os mortos violentamente e aos principios neglixentes, de feito, esperan o tempo de purificación necesario para poder acceder ao Purgatorio propiamente devandito. Na entrada do val onde se atopan os principios neglixentes, Dante, seguindo as indicacións de Virgilio, pide indicacións a unha alma que resulta ser o gardián do val, un compatriota de Virgilio Sordello, que será o seu guía ata a porta do Purgatorio.

Tras chegar ao final do Antipurgatorio, tras un val florecido, os dous cruzan a porta do Purgatorio, que custodia un anxo cunha espada de lume, que parece ter vida propia. Está precedido por tres xardíns, o primeiro de mármore branco, o segundo de pedra escura e o terceiro e último de pórfido vermello. O anxo, sentado no solio de diamante e apoiando os pés no chanzo vermello, marca sete \"p\" na fronte de Dante e abre a porta con dúas chaves, unha de prata e outra de ouro, que San Pedro lle deu, e os dous poetas penétranse no segundo reino.

Dante e a montaña do Purgatorio.O Purgatorio divídese en sete cornixas, onde as almas expían os seus pecados para purificarse antes de entrar ao Paraíso. Ao contrario do Inferno, onde os pecados agrávanse a medida que se avanza nos círculos, no Purgatorio a base da montaña, é dicir a cornixa I, alberga a quen padecen as culpas máis graves, mentres que no cume, preto do Edén, atópanse os pecadores menos culpables. As almas non son castigadas para sempre, nin por unha soa culpa, como no primeiro reino, pero expían unha pena equivalente aos pecados durante a vida.

Na primeira cornixa, Dante e Virgilio atopan aos soberbios, na segunda aos envexosos, na terceira aos iracundos, na cuarta aos perezosos, na quinta aos avaros e aos pródigos. Nesta atopan a alma de Cecilio Estacio tras un terremoto e un canto Gloria in excelsis Deo. En vida este personaxe foi en exceso pródigo. Tras anos de expiación sente o desexo acompáñaos ata o cume, a través da sexta cornixa, onde expían as súas culpas os golosos, que locen delgadísimos, e a sétima, onde se atopan os luxuriosos, envolvidos en chamas. Dante lembra que Estacio converteuse grazas a Virgilio e ás súas obras, en particular a Eneida e as Bucólicas, que lle mostraron a importancia da fe cristiá e o erro do seu vicio. Nese sentido, Virgilio iluminouno permanecendo el na escuridade. Virgilio foi un profeta sen sabelo, pois levou a Estacio á fe pero el, podendo tan só entrevela, non puido salvarse, e deberá habitar ata a eternidade nas pavías. Na sétima cornixa, o tres teñen que atravesar un muro de lume, tras a cal hai unha escaleira, pola que se entra ao Paraíso terrestre. Dante móstrase asustado e é confortado por Virgilio. Alí, onde viviron Adán e Eva prima do pecado, Virgilio e Dante teñen que despedirse, porque o poeta latino non é digno de conducilo no Paraíso. Pero Beatriz si.

Aquí Dante atópase con Santa Matilde, a personificación da felicidade perfecta, precedente ao pecado orixinal, que lle mostra os dous ríos, Lete, que fai esquecer os pecados, e Eunoe, que devolve a memoria do ben realizado, e ofrécese a reunilo con Beatriz, que pronto chegará. Beatriz chámalle severamente a atención a Dante e despois proponlle vela sen o veo. O poeta, pola súa banda, busca ao seu mestre Virgilio, que xa non se atopa con el. Tras beber as augas do Lete e do Eunoe, que fan esquecer as cousas malas e lembrar as boas, o poeta segue a Beatriz cara ao terceiro e último reino, o do Paraíso.
ParaísoArtículo principal: Paraíso (A Divina Comedia)

Paraíso III, 16. Dante e Beatriz no ceo da Lúa. Gravado da serie de Gustave Dourei.Libre de todo pecado, Dante pode ascender ao Paraíso, o que fai xunto a Beatriz en condicións que desafían as leis físicas, encadeando milagres, o cal é máis ben natural dado o lugar no cal se desenvolve o poema. Dentro do percorrido será de feito de gran importancia que o nome de Beatriz signifique \"dadora de felicidade\" e \"beatificadora\", pois nesta sección da Comedia ela releva a Virgilio na función de guía. En efecto, a través deste personaxe, o autor expresa no trinta e tres cantos da sección varios razoamentos teolóxicos e filosóficos de gran sutileza.

Con todo, o poeta expresa desde un principio a gran dificultade que significa transmitir o percorrido emocional e físico de trashumanar, é dicir ir máis aló das condicións da vida terrea. Con todo, confía no apoio do Espírito Santo (o bo Apolo) e no feito de que a pesar dos seus falencias, o seu esforzo descritivo será emulado e continuado por outros (canto I, 34). Na introdución do canto II, o autor reitera que para entender as alegorías da obra é indispensable ter de antemán moi amplos coñecementos nas materias que se van a tratar (II, 1-15).

O Paraíso está composto por nove círculos concéntricos, en cuxo centro se atopa a terra. En cada un destes ceos, onde se atopa cada un dos planetas, atópanse os beatos, máis próximos a Deus en función do seu grao de beatitud. Pero as almas do Paraíso non están mellor unas que outras, e ningunha desexa atoparse en mellores condicións que as que lle corresponden, pois a caridade non permite desexar máis que o que se ten (II, 70-87). De feito, a cada alma ao nacer Deus deulle certa cantidade de graza segundo criterios insondables, en función dos cales gozan aquelas de os diferentes graos de beatitud. Antes de chegar ao primeiro ceo o poeta e Beatriz atravesan a Esfera de lume.

Canto XIV, 85-87. O ceo de Marte.No primeiro ceo, que é o da Lúa, atópanse quen non cumpriron coas súas promesas (Angeli), como a nai de Federico II, Constanza I de Sicilia. No segundo, o de Mercurio, residen quen fixeron o ben para obter gloria e fama, pero non dirixíndose ao ben divino (Arcangeli). No terceiro, de Venus, atópanse as almas dos \"espítitus amantes\" (Principati). No cuarto, do Sol, os \"espíritos sabios\" (Potestà). No quinto, de Marte, os \"espíritos militantes\" dos combatentes pola fe (Virtù). No sexto, de Júpiter, os \"espíritos gobernantes xustos\" (Dominazioni).

No sétimo ceo, de Saturno, dos \"espíritos contemplativos\" (Troni), Beatriz deixa de sorrir, como o fixo ata entón. Desde ese punto en diante o seu sorriso desaparece, pois pola proximidade de Deus a súa luminosidade resultaría imposible de contemplar. Neste último ceo residen os \"espíritos contemplativos\". Desde alí Beatriz eleva a Dante ata o ceo do as estrelas fixas, onde non están máis repartidos os beatos, senón as \"almas triunfantes\", que cantan en honra a Cristo e María, a quen Dante alcanza a ver. Desde ese ceo, ademais, o poeta observa o mondo debaixo de si, o sete planetas, os seus movementos, e a Terra, moi pequena e insignificante en comparación coa grandeza de Deus (Cherubini). Antes de continuar Dante debe soster unha especie de \"exame\" de Fe, Esperanza, Caridade, por parte de tres profesores particulares: San Pedro, Santiago e San Juan. Por tanto, despois dunha última ollada ao planeta, Dante e Beatriz ascenderon ao ceo, o Primo Mobile ou Cristallino, o ceo máis externo, orixe do movemento e do tempo universal (Serafini).

Canto XXXI. Chegada do protagonista ao Empíreo. Por Gustave Dourei.Neste lugar, tras levantar a mirada, Dante ve un punto moi luminoso, rodeado por nove cículos de lume, virando ao redor dela; o punto, explica Beatriz, é Deus, e ao seu ao redor móvense o nove coros anxelicais, divididos por cantidade de virtude. Superado o último ceo, os dous ascenden ao Empíreo, onde se atopa a \"rosa dos beatos\", unha estrutura en forma de anfiteatro, no cal, sobre a bancada máis alta está a Vírgen María. Aquí, na inmensa multitude dos beatos, están os máis grandes dos santos e as figuras máis importantes da Biblia, como San Agustín, San Benito de Nursia, San Francisco, e tamén Eva, Raquel, Sara e Rebeca.

Desde aquí Dante observa finalmente a luz de Deus, grazas á intervención de María á cal San Bernardo (guía de Dante da última parte da viaxe) pedira axuda para que Dante puidese ver a Deus e soster a visión do divino, penetrándoa coa mirada ata que se une con el, e vendo así a perfecta unión de toda a realidade, a explicación de toda a grandeza. No punto máis central desa gran luz Dante ve tres círculos, o tres persoas da Trindade, o segundo do cal ten imaxe humana, signo da natureza humana, e divina ao mesmo tempo, de Cristo. Cando trata de penetrar aínda máis o misterio o seu intelecto fraquea, pero nun excessus mentis[1] a súa alma é tomada pola iluminación, a harmonía que se dá a visión de Deus, no canto XXXIII (145), do amor que move o sol e as outras estrelas (L\'amor che move o sole e l\'altre stelle).

Véxase tamén: Anexo:Personaxes do Paraíso

O Cancionero de Baena é o primeiro cancionero castelán que se coñece. O seu título completo é Cancionero de poetas antigos que fizo é ordenou e compuxo é acopiló o judino Johan Alfon de Baena. A obra publicouse por primeira vez en Madrid en 1851 por Pedro José Pidal. O manuscrito estivo na biblioteca de Isabel a Católica, de onde pasou á del Escorial. Posteriormente sacouse para efectuar estudos sobre ela, e os herdeiros do estudioso D. José Antonio Conde vendérona. Foi adquirida pola Biblioteca Nacional de Francia.

Foi recollido por Juan Alonso de Baena cara a 1445 (outras fontes sinalan entre 1426 e 1430) para ofrecerllo como agasallo a Juan II de Castela, moi amante deste tipo de literatura e poeta cancioneril el mesmo e o seu valido, o condestable don Álvaro de Lúa. Por iso é coñecido como Cancionero de Baena. É unha produción máis ben culta e cortesá.
Son unhas 576 composicións. Agrupa a 56 poetas coñecidos de fins do século XIV e principios do XV, e a unha decena descoñecidos. Nas súas obras aprécianse dúas escolas:

* a galaico-castelá. Son os poetas máis antigos. Presentan influencia provenzal. Usan con frecuencia o galego ou os galeguismos. Adoitan usar metro de arte menor (octosílabos). Aquí atópanse as composicións de Macías, Alfonso Álvarez de Villasandino ou Pero Ferrús. Algúns autores, a partir de Menéndez Pelayo, concluíron que dentro desta primeira escola poden separarse os galegos dos casteláns, falando así dunha terceira escola, a castelá.

* A alegórico-dantesca. Son máis modernos. A influencia é italiana. Compoñen en castelán. Adoitan usas versos de arte maior (dodecasílabos). Entre eles está a obra de Francisco Imperial.

Cada poeta ten unha pequena presentación. O seu prólogo encomia o valor da palabra e da arte da poesía. Existe edición moderna de Joaquín Gonzalez Conca e Brian Dutton (Madrid, Visor Libros, 1993).